Ҳамкорликдаги янги боб: Джексон-Вэник ўзгартмасининг бекор қилиниши Ўзбекистон учун АҚШ билан стратегик ҳамкорлик йўлини очади

Дипломатик ва бизнес доираларда Марказий Осиёнинг иқтисодий манзарасини кескин ўзгартириши мумкин бўлган муҳим воқеа яққол намоён бўлмоқда. АҚШ Конгресси Ўзбекистонга нисбатан эскирган Джексон-Вэник ўзгартмасини тўлиқ бекор қилиш жараёнини бошлади. Бу фақат савдо қонунчилигини техник жиҳатдан тўғрилаш эмас; балки бу икки томонлама муносабатларни сифат жиҳатидан янги босқичга — мажбурий ҳамкорликдан тўлиқ стратегик иттифоққа ўтишни рамзловчи кучли символик қадам ҳисобланади.
Маълумки, 1974 йилда Совуқ Уруш авжида қабул қилинган ушбу ўзгартма СССРга босим кўрсатиш воситаси сифатида хизмат қилган ва эркин миграцияга тўсиқ қўйувчи ҳамда инсон ҳуқуқларини бузувчи мамлакатлар билан савдони чеклаган. У қуйидагиларни назарда тутган:
- Бозор иқтисодиётга эга бўлмаган давлатлардан товарлар учун дискриминацион тарифлар.
- Ҳукумат кредитлари ва кредит кафолатлари берилишини тақиқлаш.
Совет Иттифоқи тарқагандан кейин ушбу ўзгартма автоматик тарзда барча собиқ совет давлатларига, жумладан Ўзбекистонга ҳам татбиқ қилинган. 2000-йиллардан бошлаб Вашингтон уни ҳар йили вақтинчалик тўхтатиб турган бўлса-да («waiver»), унинг қайта тикланиши таҳдиди инвесторлар учун ноаниқлик яратган ва Ўзбекистоннинг жаҳон иқтисодиётига тўлиқ интеграциясини чеклаган.
Бугунги кунги ташаббуснинг асосий хусусияти шундаки, у ҳам республикачилар, ҳам демократлар томонидан кенг қўллаб-қувватланмоқда. Бу Марказий Осиёга қизиқишнинг фақат ўткинчи сиёсий конъюнктура билан чегараланмайдиганини кўрсатади.
1. Қонунчилик ташаббуслари: Сенат ва Вакиллар палатасига Марказий Осиё давлатлари билан доимий нормал савдо муносабатлари (ПНТР) ўрнатишга қаратилган параллел қонун лойиҳалари С.3103 ва Ҳ.Р.5917 киритилган.
2. Қўлловчиларнинг фикрлари: Сенатор Стив Дейнс минтақани стратегик жиҳатдан муҳим деб атади ва «С5+1» форматидаги муваффақиятларни қайд этди. Вакиллар палатасида қонун лойиҳасини Кэрол Миллер ва Джимми Панетта ташаббус қилган. Сенатор Марко Рубио эса ўзгартмани «ўтмишдан қолган» деб атаган ва замонавий ҳамкорлик инструментлари зарурлигини таъкидлаган.
3. «Ўзбекистон кокуси»ни кенгайтириш: Конгрессда ушбу гуруҳни кенгайтириш режалари Тошкентга қизиқишнинг ўсиши ва барқарорлигини кўрсатади.
Бу икки партияли альянс дискриминацион ҳолатни тўлиқ ва қайтариб бўлмас ҳолда бекор қилиш имкониятини сезиларли даражада оширади.
Ўзгартманинг бекор қилиниши — фақат сиёсий ғалаба эмас, балки иқтисодий имкониятлар учун бевосита калитдир. Ушбу ташаббус доирасида энг асосий соҳалардан бири — тўқимачилик ва кийим-кечак саноатини ривожлантириш кўзда тутилмоқда, бу эса экспортнинг кўп баравар ўсишига олиб келиши мумкин. Дискриминацион тарифларни олиб ташлаш Ўзбекистон ипак, тўқимачилик ва тайёр кийим маҳсулотларини АҚШ бозорида анча рақобатбардош қилиб қўяди ва дунёдаги энг йирик истеъмол бозорларидан бирига кириш имконини беради.
Шу тариқа, икки давлатнинг стратегик ҳамкорлиги Марказий Осиё минтақасининг фаровонлиги учун локомотив вазифасини бажариши мумкин бўлган янги боб очилмоқда.
