Нега Европа Иттифоқида тўқимачилик ишлаб чиқариши пасаймоқда ва тармоқни нима кутмоқда?

Евростатнинг 2025-йил октябрь ойига оид янги маълумотлари Европанинг энг қадимий саноат тармоқларидан бири учун ташвишли манзарани кўрсатмоқда. Тўқимачилик маҳсулотлари ишлаб чиқариши йиллик ҳисобда 7,4% га кескин камайди, бу эса у билан боғлиқ тармоқлар орасидаги энг ёмон кўрсаткич бўлди. Кийим-кечак ишлаб чиқариш 1% га, пойабзал ишлаб чиқариш эса 3,6% га қисқарди. Бу рақамлар — чуқур структуравий инқироз, иқтисодий зарбалар ва глобал силжишлар уйғунлигининг аломатидир.
Октябрь ойида кузатилган салбий динамика 2025-йил давомида ҳам тасдиқланмоқда, бу эса пасайишни вақтинчалик ёки мавсумий ҳолат сифатида талқин қилиш имконини истисно этади.
Хусусан:
* Тўқимачиликда (мато, ип-калава, нотўқима материаллар) — 7,4% (октябрнинг октябрга нисбатан) ва 4,6% (10 ойда 2024-йилнинг мос даврига нисбатан) пасайиш. Бу ишлаб чиқариш занжиридаги энг заиф бўғиндир.
* Пойабзал ишлаб чиқаришда — 3,6% (октябрнинг октябрга нисбатан) пасайиш, 10 ой якунларига кўра эса 7,7%, бу барқарор салбий трендни кўрсатади.
* Тикувчилик (кийим-кечак) соҳасида — нисбатан мўътадил 1,0% пасайиш, бироқ бу умумий йўналиш ўзгариб бораётганини инкор этмайди.
Бу маълумотлар шуни кўрсатадики, инқироз энг аввало асосий ва капитал талаб қилувчи ишлаб чиқаришга (тўқимачиликка) зарба бермоқда, якуний маҳсулот — кийим-кечак ишлаб чиқариш эса ҳозирча нисбатан яхшироқ сақланиб турибди. Эҳтимол, бунга ярим тайёр маҳсулотлар импорти сабаб бўлаётгандир.
Ишлаб чиқаришнинг пасайиши тармоқ учун “идеал бўрон”ни шакллантирувчи бир нечта кучли омиллар уйғунлиги билан изоҳланади.
1. Европа фабрикалари тарихий даражада юқори энергия нархлари билан юзлашди, бу эса энергия талаб қилувчи тўқимачилик ишлаб чиқаришини иқтисодий жиҳатдан самарасиз қилмоқда. Бунга юқори иш ҳақи ва мураккаб логистика босими ҳам қўшилмоқда.
2. Юқори инфляция ва иқтисодий ноаниқлик Европа Иттифоқи уй хўжаликларини харажатлар устуворлигини қайта кўриб чиқишга мажбур қилмоқда — кийим-кечак ва уй учун мўлжалланган товарлар хариди кечиктирилмоқда.
3. Европанинг “Яшил келишуви” (ЭУ Греен Деал) ва айлана иқтисодиёт доирасидаги ташаббуслар ишлаб чиқаришнинг экологик тозалиги, қайта ишлаш ва таъминот занжирларининг кузатувчанлигига нисбатан янги, қатъий талабларни жорий этмоқда. Кўплаб фабрикалар учун бу меъёрларга мослашиш улкан капитал қўйилмаларни талаб қилади.
4. Компаниялар рискларни камайтириш мақсадида буюртмалар географиясини фаол равишда диверсификация қилмоқда. Бу жараён кўпинча Европага қайтиш (решоринг) эмас, балки неаршоринг — яъни нисбатан қулай шароитларга эга бошқа минтақаларга кўчишга олиб келмоқда.
Тармоқ олдида унинг қиёфасини ўн йилликлар давомида белгилаб берадиган мураккаб стратегик танлов турибди.
Бугунги ишлаб чиқариш пасайиши — бу оддий навбатдаги циклик инқироз эмас. Бу туб трансформация зарурати ҳақидаги сигналдир. Европа тўқимачилик ва тикувчилик саноати эндиликда эски қоидалар — катта ҳажм ва паст нархлар орқали рақобатлаша олмайди. Унинг келажаги ёки юқори қўшимча қийматга эга босқичларга эътибор қаратган ҳолда ихтиёрий қисқаришда, ёки жасур технологик қайта қурилишда ётади. Фақат шу йўл билангина “европача ишлаб чиқариш” тушунчасини — янада тоза, ақлли ва ихтисослашган модель сифатида — қайта яратиш мумкин бўлади.
