Факторинг: Бизнес ривожини жадаллаштириш учун восита

Лигҳт Central Асиа ахборот портали факторинг бўйича эксперт Абдуғаффар Умаралиев билан эксклюзив суҳбатни ўтказди.
- Корхоналар анъанавий кредитлаш тартиблари асосида айланма капитални тўлдириш учун кредит олишда қандай асосий муаммоларга дуч келмоқда?
- Асосий муаммолар кредит олиш жараёнининг мураккаблиги, расмийлаштиришнинг узоқ вақт олишини ва юқори таъминот талабларини ўз ичига олади. Бу кўплаб корхоналар, айниқса кичик ва ўрта корхоналар учун молиявий манбаларга киришни қийинлаштириши мумкин.
- Ўзбекистонда замонавий молиялаштириш механизмларини, масалан, факторингни жорий қилишнинг имкониятлари қандай?
- Ўзбекистонда факторингни жорий қилиш учун катта имкониятлар кўриляпти. Факторинг — бу компаниялар банкинг жараёнларига ўтмасдан молиялаштириш олиш имконини берадиган механизмдир. У айланма маблағларнинг олиш жараёнини сезиларли даражада тезлаштиради ва дебиторлик қарзлари билан боғлиқ хавфларни камайтиради.
- Факторингни тушунтириб бера оласизми ва у қандай ишлайди?
- Факторинг — бу дебиторлик қарзлари ҳисобига пул маблағларини тақсимлаш механизми, яъни бу ҳолда, фактор тарафидан дебиторлик қарз сотилишига ўхшайди. Корхона товар ёки хизматни тақдим этади, факторинг компанияси унга пул тўлайди, ўз комиссиясини ушлаб қолади. Белгиланган вақтда, тўлов муддати келганда, факторинг компанияси пулни мижоздан олади. Шундай қилиб, мижозлардан тўловни кутмасдан, корхона пул маблағларини тезда олиши мумкин.
- Ўзбекистонда факторингни ривожлантириш бўйича қандай таклифлар берилган?
- 2025 йил 16 январдаги ПФ-6-сонли Президент Фармонига мувофиқ, факторинг хизматларини ривожлантириш ва ишлаб чиқариш занжирига янги молиялаштириш механизмларини жорий қилиш режалаштирилган. Шунга кўра, махсус факторинг ташкилоти ташкил қилинади, у 100 миллион долларни факторинг операцияларига йўналтиради.
- Факторингдан фойдаланган корхона қандай афзалликларга эга бўлади?
- Факторинг компанияларга зарурий айланма маблағларига тезда кириш имкониятини беради, бу эса ишлаб чиқариш жараёнини кечикишларсиз давом эттиришга ёрдам беради. Афзаллиги шундаки, компания нафақат пул олиш, балки дебиторлик қарзлари билан боғлиқ молиявий хавфларни камайтириш имкониятига эга.
- Факторинг компанияси корхоналар учун лимитларни қандай белгилайди?
- Лимитлар корхонанинг айланмаси, тўлов қобилияти ва бошқа молиявий кўрсаткичларига асосан белгиланади. Масалан, агар корхона учун 1 миллиард сўмлик лимит белгиланган бўлса, факторинг компанияси ушбу маблағларни 1-2 кун ичида, таъминотсиз тўлайди.
- Факторинг анъанавий кредитдан нимаси билан фарқ қилади?
- Факторинг кредит олишга нисбатан тезроқ молиялаштириш олиш усули ҳисобланади, чунки компания 3-4 ой тўловни расмийлаштиришни кутмасдан, пулни деярли дарҳол олади. Бу эса ишлаб чиқариш жараёнининг молиявий айланмасини жуда тезлаштиради. Бу кўпроқ қарз сотиб олишга ўхшайди, анъанавий кредит эмас.
- Факторинг хизматлари учун комиссия қандай?
- Факторинг хизматлари учун комиссия ойига 0,5% ёки йиллик 6% ни ташкил қилади. Масалан, 3 ой учун бу 1,5%, 6 ой учун эса 3% бўлади. Бу банкинг процентига нисбатан рақобатбардош ставкалардир.
- Ўзбекистонда факторингни ривожлантиришнинг яқин йиллардаги имкониятлари қандай?
- Ўзбекистонда факторингдан фойдаланишнинг катта ўсишини кутмоқдамиз. Бу бизнес учун айланма маблағларини таъминлашнинг энг тез ва самарали усулларидан бири сифатида соҳа ривожланиши билан корхоналар молиялаштиришни осон ва тез олиш имконига эга бўлади.
- Корхоналарни факторинг хизматларига кириш имкониятларини енгиллаштириш учун қандай қадамлар ташилаётган?
- Ҳозирги кунда корхоналар учун факторинг хизматларига киришни енгиллаштириш мақсадида факторинг хизматини ташкил этиш тартиби ишлаб чиқилмоқда. Шунингдек, корхоналардан таклифлар олиш кутилмоқда, бу эса жараёни янада қулай ва ошкора қилишга ёрдам беради.
