Ўзбекистон

Ўзбекистонда пахтачилик: иқтисодий локомотив ва экологик синов

Ўзбекистонда пахтачилик: иқтисодий локомотив ва экологик синов

Gazeta.uz ахборот агентлигининг маълумотига кўра, Ўзбекистонда асаларилар ҳалок бўлмоқда — бунинг сабаби, эҳтимол, пахта далаларининг кучли кимёвий моддалар билан тартибсиз пуркалиши ва тизимли назоратнинг йўқлигидир.

Маълумки, пахтачилик Ўзбекистонда ўнлаб йиллар давомида иқтисодиётнинг асосий таянчларидан бири бўлиб келган. “Оқ олтин” минглаб иш ўринларини таъминлайди, валюта тушумларининг муҳим қисмини шакллантиради ва тўқимачилик саноатини ривожлантиради. Пахтадан маҳсулотларни экспорт қилиш Ўзбекистон учун халқаро бозорга йўл очади ва ишончли етказиб берувчи сифатидаги имижини мустаҳкамлайди.

Бироқ бу иқтисодий муваффақият ортида юқори экологик масала турибди.

Иқтисодиёт учун ижобий жиҳатлар:
-Иш ўринлари: қишлоқ ҳудудлари ва унга алоқадор соҳаларда бандлик таъминланади.
-Экспорт даромади: валюта тушумлари ортади, ички қайта ишлаш саноати ривожланади.
-Инфратузилма ривожи: суғориш тизимлари, йўллар ва хизмат кўрсатиш соҳаси кенгаяди.

Экология ва соғлиқ учун салбий жиҳатлар:
-Сув ресурсларининг камайиши: пахта етиштиришда катта ҳажмдаги суғориш Орол денгизи сув сатҳининг пасайиши ва ерларнинг деградациясига олиб келмоқда.
-Кимёвий таъсир: пестицид ва инсектицидлар тупроқ ҳамда сувни ифлослантиради, биологик хилма-хилликни камайтиради.
-Монокультура: бошқа экинларнинг сиқиб чиқарилиши ва тупроқ унумдорлигининг пасайиши.

Натижада фойдали ҳашаротлар, жумладан, экотизимлар учун асосий чанглатувчилар бўлган асалари ҳалок бўлмоқда. Пахта далаларида ишлатилаётган инсектицидларнинг тартибсиз ва оммавий қўлланилиши кўп ҳолларда бутун асалари оилаларининг нобуд бўлишига олиб келади. Пахтанинг монокультураси асалари учун емиш бўладиган ўсимликлар турларини камайтиради ва уларнинг озиқ-овқат базасини заифлаштиради. Бу эса ўз навбатида бошқа қишлоқ хўжалик экинларининг ҳосилдорлигига ва бутун экотизимнинг барқарорлигига салбий таъсир кўрсатади.

Органик технологияларни жорий этиш ва интеграция қилинган ўсимликларни ҳимоя қилиш тизимлари (ИПМ) зарарларни қисқартириши мумкин, бироқ бундай ёндашувлар ҳали кенг тарқалмаган.

Бугун Ўзбекистон танлов олдида турибди: пахтачиликнинг ҳозирги экстенсив (кенгайувчи) моделини давом эттиришми ёки экологик зарарларни камайтирувчи барқарор усулларга ўтишми? Иқтисодий фойда аниқ, бироқ экологик модернизациясиз мамлакат кўпроқ йўқотиши мумкин — ерларнинг деградациясидан тортиб, бутун экотизимлар издан чиқишигача.

Батафсил ўқиш Ҳиндистон экспортчилари АҚШнинг янги божхона божлари қаршисида стратегиялар ишлаб чиқмоқда