Дунёда

Тўғри солиқ сиёсати тикувчилик саноатига қандай таъсир қилиши мумкин?

Тўғри солиқ сиёсати тикувчилик саноатига қандай таъсир қилиши мумкин?

Кўплаб давлатлар, айниқса тўқимачилик ва тикув саноати иқтисодиётнинг асосий соҳаларидан бўлган мамлакатлар учун, тикув саноатига солиқ юкини белгилаш долзарб масала ҳисобланади.

Қирғизистон, Бангладеш ва Хитойда солиқ сиёсати қандай тартибга солиниши ва кичик ва ўрта бизнесга (КЎБ) қандай ёрдам чоралари кўрилаётганини кўриб чиқамиз.

Қирғизистон
2024 йилда Қирғизистон тикув корхоналарига солиқ юкини кескин оширди. 2024 йил апрель ойигача иш берувчилар ҳар бир ишчи учун 1498 сом (тахминан 18 доллар) солиқ тўлашган бўлса, август ойига келиб, ставка 3746 сом (тахминан 43 доллар) га ошди, яъни 2,5 баравардан кўпроқ ўсди.

Шунингдек, ижтимоий тўловлар бўйича чекловлар мавжуд: имтиёзлар (ўртача ойлик даромаднинг 40%идан 12% ставка) фақат "50+1" ишчи бўлган корхоналар учун мавжуд. Бироқ, Қирғизистоннинг аксарият тикувчилик компаниялари – бу 20-30 нафар ходимга эга кичик ва ўрта бизнес бўлиб, улар имтиёзлар дастуридан четда қолади.

Тадбиркорлар бундай солиқ сиёсати секторнинг барқарорлигига таҳдид солишини, фабрикалар ёпилишига ва иш ўринларининг қисқаришига олиб келишини огоҳлантирмоқда. Бунга жавобан, бизнес илгари белгиланган ставкаларни қайтаришни ва КЎБ учун имтиёзларни кенгайтиришни таклиф қилмоқда.

Бангладеш
Дунёдаги энг йирик кийим-кечак экспортчиларидан бири бўлган Бангладеш, ўзининг рақобатбардошлигини фақат арзон ишчи кучига эмас, балки қулай солиқ сиёсатига ҳам боғлаган. Бу экспортга мўлжалланган ишлаб чиқариш зоналарида ишлаб чиқарувчи фабрикалар учун ҚҚСдан озод қилиш ва янги ишлаб чиқаришлар учун "солиқ таътиллари" минтақага қараб 5 дан 10 йилгача берилади. Шунингдек, фойда солиғида имтиёзлар мавжуд: экспортчиларга камайтирилган ставкалар ва тўқимачилик маҳсулотлалари ишлаб чиқариш учун хом ашёларга импорт божхонасидан озодлик.

Хитой
Хитой нафақат тикув, балки енгил саноатнинг кичик корхоналарини ҳам солиқ имтиёзлари орқали қўллаб-қувватламоқда:

- Фойда солиғидан тўлиқ озод қилиш – олий ўқув юртларига қарашли корхоналар, хизмат кўрсатувчи компаниялар (даромад ≤ 300 минг юанс) ва ишчиларнинг 35% дан ортиғи ногирон бўлган фабрикалар учун.
- Янги корхоналар учун 1 йилдан 3 йилгача бўлган вақтинча озод қилиш – қишлоқ жойларида ва депрессив ҳудудларда.
- Кичик фабрикалар учун камайтирилган солиқ ставкалари ва ҚҚС – фойдага қараб 10% дан 20% гача ва мос равишда 17% дан 10,4% гача.
- Кичик бизнесларнинг давлат харидларида мажбурий иштироки – бюджетнинг камида 30% и кичик корхоналарга ажратилади.

Натижада:
- Хитой 2024 йилда $228 миллиард (умумий экспортнинг 6,5%) қийматидаги тўқимачилик ва тикув маҳсулотлари экспорти билан дунёда етакчи ўринни эгаллади.
- Бангладеш 2024 йилда $38,48 миллиард (69%) қийматидаги экспорт билан иккинчи ўринда.
- Қирғизистон - 2023 йилда экспорт - $188 миллион (5,7%).

Албатта, Қирғизистонни йирик тўқимачилик саноати давлатлари билан таққослаш тўғри эмас. Бироқ, ушбу давлатларнинг умумий экспортидаги тўқимачилик ва тикув саноатининг улушини ҳисобга олган ҳолда, ушбу соҳалар ушбу мамлакатлар иқтисодиётида муҳим рол ўйнаётганини тушуниш мумкин.

Агар Қирғизистон ўзининг тикув секторининг рақобатбардошлигини сақламоқчи бўлса, солиқ сиёсатини ишлаб чиқаришни чеклаш ўрнига рағбатлантириш томонга қайта кўриб чиқиш зарур.

Батафсил ўқиш Афғонистон билан чегарада янги ЭИЗ: Ўзбекистон ҳамкорликни кенгайтирмоқда